3o: Το Βασικό Εγγυημένο Εισόδημα και οι εναλλακτικές του

Κεφάλαια Pandemos Ιουν 30, 2020

Εισαγωγή

Η πανδημία επιταχύνει τη μετάβαση της ανθρωπότητας στη νέα εποχή της πληροφορίας και των νέων τεχνολογιών. Φέρνει το μέλλον πιο κοντά, σχεδόν σε σύγκρουση με τις υπάρχουσες πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές σταθερές. Οι κοινωνίες άρχισαν να συζητάνε για μια «νέα πραγματικότητα» και οι ενδείξεις δείχνουν πως -ακόμα κι αν δεν ξέρουμε πώς θα είναι, σίγουρα θα έρθει με μια «νέα φτώχεια».

Οι λέξεις που θα πρωταγωνιστήσουν το αμέσως προσεχές διάστημα είναι η “προστασία” και η “προσαρμογή”. Όσοι εμμείνουν στην προστασία χωρίς την προσαρμογή, θα βιώσουν τα αποτελέσματα που υποτίθεται ότι απεύχονται να συμβούν. Όσοι διακηρύξουν την εδώ και τώρα προσαρμογή στις νέες συνθήκες θα οξύνουν τις ανισότητες και τον αποκλεισμό. Αυτό που απαιτείται είναι η συμφιλίωση των δύο εννοιών. Προστασία χωρίς προσαρμογή δεν μπορεί να υπάρξει. Προσαρμογή χωρίς προστασία μπορεί να υπάρξει, δημιουργώντας για μία ακόμα φορά νικητές και χαμένους της παγκοσμιοποίησης, προικοδοτώντας τον πολιτικό και οικονομικό εθνικισμό.

Το κοινωνικό ζήτημα επιστρέφει ακόμα και στις αναπτυγμένες χώρες. Μειούμενοι μισθοί, εργασιακή ανασφάλεια, ανεργία, υποαπασχόληση και ευέλικτες μορφές εργασίας χωρίς αντίστοιχη κοινωνική ασφάλιση, αύξηση φτώχειας και ανισοτήτων μεταξύ των τάξεων αλλά και των αναπτυγμένων/αναπτυσσόμενων χωρών. Η αυτοματοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη θα εξαφανίσουν εκατομμύρια θέσεις εργασίας και η αναπλήρωσή τους δεν θα γίνει κατά αντιστοιχία. Αυτοί που θα χάσουν τη δουλειά τους θα συναντήσουν νέα, ξένα προς αυτούς επαγγέλματα και θα πρέπει να προετοιμαστούν για να βρουν μία νέα εργασία. Η προσαρμογή και επιμόρφωσή τους απαιτεί συνολικό σχεδιασμό και επαναφέρει στο επίκεντρο τον στρατηγικό ρόλο του κράτους.

Σε αυτή τη μετάβαση σε μία νέα εποχή με διαφορετικά χαρακτηριστικά, η πολιτική θα πρέπει να πάψει απλώς να παρακολουθεί καθυστερημένα τις οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις, και να αποκτήσει ξανά πρωτεύοντα ρόλο. Απαιτείται σχέδιο για το πώς θα μεταβούμε από τη μία όχθη στην άλλη χωρίς να μείνει κανείς άνθρωπος πίσω, απαιτούνται δράσεις συγχρονισμένες σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο και όραμα για μία καλύτερη ζωή. Διότι το διαρκές ζητούμενο για τον άνθρωπο είναι να χτίζει ένα μέλλον καλύτερο από το παρόν και το παρελθόν. Όραμα, σχέδιο και δράσεις είναι οι παράμετροι που επιβάλλουν την επανατοποθέτηση της πολιτικής στο επίκεντρο.

Βέβαια, η πολιτική δεν είναι ουδέτερη· και η ανθρωποκεντρική προσέγγιση την οποία υπερασπιζόμαστε και εμείς στο Pandemos Project, θα πρέπει να δώσει απαντήσεις για το πώς θα δημιουργήσει εκείνο το κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας που θα αντιμετωπίσει τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό στις νέες συνθήκες.

Κάπως έτσι, από το όραμα για μια ομορφότερη κοινωνία, προέκυψε η ιδέα του Βασικού Εγγυημένου Εισοδήματος (Universal Βasic Income) που θέλει όλους  τους πολίτες ενός κράτους να λαμβάνουν, χωρίς προϋποθέσεις, ένα εισόδημα ικανό να καλύπτει τις βασικές τους ανάγκες, όπως αυτές προσδιορίζονται από τα εκάστοτε πρότυπα διαβίωσης.

Ιστορική αναδρομή

Η ιδέα δεν είναι τωρινή, ούτε καν χθεσινή.

Έρχεται από πολύ μακριά. Έχει βαθιές ρίζες στο παρελθόν και απασχόλησε -ή τουλάχιστον ακούστηκε σε ανθρώπινες κοινωνίες του μακρινού παρελθόντος, υπό διαφορετικό πρίσμα κάθε φορά, με αφοσιωμένους υποστηρικτές και φανατικούς επικριτές. Αξίζει, λοιπόν, να πιάσουμε το μίτο της ιδέας ενός βασικού εγγυημένου εισοδήματος από παλιά.

Στην Αρχαία Αθήνα, ο Εφιάλτης ο Αθηναίος, διαπρεπής πολιτικός και μέντορας του Περικλή, αφαίρεσε αρμοδιότητες από τους ευγενείς Αρεοπαγίτες και τις ανέθεσε στους πολίτες σηματοδοτώντας έτσι την απαρχή της δημοκρατικής ιδέας. Μάλιστα, υπάρχουν αναφορές που θέλουν τη γνωστή φράση «είδα εφιάλτη» να προκύπτει από τους αριστοκράτες του Αρείου Πάγου, τους οποίους ο Εφιάλτης παρέπεμψε στα δικαστήρια της Ηλιαίας και κρίθηκαν ένοχοι με εξοντωτικές ποινές. Η θεσμική αυτή επανάσταση συνοδεύτηκε και από αναδιανεμητικές πολιτικές. Η συμμετοχή των πολιτών στην Εκκλησία του Δήμου συνοδευόταν πλέον και από μισθό, ενώ, στη συνέχεια, ο Περικλής θεσμοθέτησε την αμοιβή των πολιτών που εγκατέλειπαν προσωρινά την εργασία τους για να συμμετάσχουν σε δημόσια λειτουργήματα («Μισθοφορά»), διευρύνοντας έτσι τη δυνατότητα συμμετοχής του λαού στα κοινά.  (1)  

Ένα μοντέλο βασικού εισοδήματος συναντάμε και στον Μεσαίωνα. Συγκεκριμένα, ο «Καταστατικός Χάρτης του Δάσους» (The Forest Charter -1217) που συνιστά συμπλήρωμα της Magna Carta Libertum [Θεμελιώδης Χάρτης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου -1215] περιέχει το πρώτο δικαιωματικό πλαίσιο υπέρ του γυναικείου φύλου και τη  δυνατότητα στις χήρες να δύνανται να αρνηθούν υποχρεωτικό νέο γάμο. Δίπλα σε αυτά αναγνωρίζει κληρονομικά δικαιώματα της γυναίκας στην περιουσία του συζύγου της και ένα βασικό εισόδημα που θα της διασφαλίζει τα προς το ζην.

Μέχρι και την Αναγέννηση, η μέριμνα για τους φτωχούς αφορά μονάχα την εκκλησία και κάποιες φιλανθρωπικές δομές. Στις αρχές, ωστόσο, του 16ου αιώνα, ο αναγεννησιακός ουμανισμός συζητά την ανάγκη ενός ελάχιστου εισοδήματος για τη διαβίωση των φτωχών. Μία πρώτη γραπτή αναφορά συναντάμε στο βιβλίο του σερ Thomas More με τίτλο ‘Ουτοπία’ (1516) στο οποίο χαρακτηρίζει άδικη την κρεμάλα ως μέθοδο τιμωρίας των κλεφτών και αναφέρει ότι καμία ποινή δεν μπορεί να σταματήσει τους ανθρώπους να κλέβουν, όταν αυτοί ψάχνουν για τροφή. Η αντιπρότασή του είναι …«να παρέχονται στους πάντες κάποια μέσα διαβίωσης» (2).

Το 1526, ο στενός φίλος του Thomas More και καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Λοβέν, Johannes Ludovicus Vives. υποβάλλει επεξεργασμένο σχέδιο κοινοτικών παροχών υπέρ των απόρων προς τον δήμαρχο της Μπρύζ, δίνοντας έτσι το έναυσμα για τα νομοθετικά πλαίσια που θα ακολουθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση.

Προχωρώντας σιγά-σιγά προς το σήμερα, στα τέλη του 18ου αιώνα, ο Γάλλος μαθηματικός και πολιτικός ακτιβιστής Μαρκήσιος ντε Κοντορσέ γράφει από τη φυλακή για το όραμα της κοινωνικής ασφάλισης (Esquisse d’ un tableau historique des progrès de l’ esprit humain-τελευταίο κεφάλαιο) και ο Thomas Paine, Αμερικανοβρετανός φιλόσοφος και επιστήθιος φίλος του επεκτείνει τις σκέψεις του προηγούμενου 2 μόλις χρόνια μετά τον θάνατό του. Ο Thomas Paine καταθέτει υπόμνημα στο οποίο αναφέρει ότι «η γη ανήκει σε όλους. Κάθε ιδιοκτήτης οφείλει στην κοινότητα μια γαιοπρόσοδο. Τα έσοδά της να κατατίθενται σε ένα ταμείο, και κάθε άτομο που φτάνει στην ηλικία των 21 ετών να λαμβάνει 15 στερλίνες (και άλλες 10 στερλίνες στην ηλικία των 50 ετών). Όλοι να ωφελούνται, πλούσιοι και φτωχοί».
Και είναι αυτό ακριβώς το πλαίσιο ιδεών των Κοντορσέ/Πέιν που θα αποτελέσει τη βάση πάνω στην οποία ο Otto von Bismarck θα σχεδιάσει τα συστήματα συνταξιοδότησης και ασφάλισης γήρατος μετά το 1883 για το εργατικό δυναμικό της ενωμένης Γερμανίας.

Το 1836, στο βιβλίο του «La Fausse Industrie», ο Γάλλος σοσιαλιστής Σαρλ Φουριέ υποστηρίζει ότι «ο πολιτισμός παραβιάζει το θεμελιώδες φυσικό δικαίωμα κάθε ατόμου να ζει από τη γη, και για αυτό οφείλει σε κάθε άτομο ένα ελάχιστο διαβίωσης ισοδύναμο με το κόστος ενός δωματίου σε ξενοδοχείο έκτης κατηγορίας και τριών λιτών γευμάτων την ημέρα». Συνεχιστές των απόψεων του Φουριέ είναι ο Βέλγος συγγραφέας Ζοζέφ Σαρλιέ και ο Βρετανός φιλόσοφος John Stuart Mill που μιλούν για ένα πραγματικά οικουμενικό βασικό εισόδημα.

Στον Μεσοπόλεμο, μια σειρά κυρίως Άγγλων στοχαστών (Bertrand Russell, Dennis Milner, C. Douglas, George D.H. Cole, James Meade κ.α.) προτείνουν ένα γνήσιο, άνευ όρων και καθολικό βασικό εισόδημα, αποκαλώντας το μεταξύ άλλων «κοινωνικό μέρισμα», «κρατικό επίδομα», «εθνικό μέρισμα». (3)

Έκτοτε, στοχαστές από ετερογενείς ιδεολογικές αφετηρίες, προτείνουν διαφορετικές μορφές βασικού εισοδήματος. Για παράδειγμα, ο  θεμελιωτής της Σχολής του Σικάγου και του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού Milton Friedman, προτείνει ένα φόρο αρνητικού εισοδήματος (συμπλήρωμα σε όσους πολίτες κατέχουν λιγότερα ενός αξιοπρεπούς ποσού διαβίωσης και αντίστοιχα κατάργηση των προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας), ενώ προοδευτικοί οικονομολόγοι, όπως ο νομπελίστας James Tobin και ο John Kenneth Galbraith, μαζί με άλλους 1200 οικονομολόγους κάλεσαν με διακήρυξή τους το Κογκρέσο να υιοθετήσει πρόγραμμα εισοδηματικών παροχών σε όλους τους Αμερικανούς μέσω του φορολογικού συστήματος (demogrant).

Από τις αρχές της δεκαετίας του ‘80, ο Βέλγος καθηγητής Robert Van Parijs καθίσταται ο βασικός θεωρητικός εκπρόσωπος της ιδέας. Μαζί με τον Βρετανό Guy Standing συνιδρύουν το Basic Income Earth Network(B.I.E.N.), που συν τω χρόνω εξαπλώνεται όλο και περισσότερο. Το Βασικό Εισόδημα αρχίζει να εμφανίζεται στα προγράμματα κομμάτων όπως του Βρετανικού Εργατικού Κόμματος, ενώ αποτελεί την κύρια πρόταση της πολιτικής πλατφόρμας του Δημοκρατικού διεκδικητή του χρίσματος για την Προεδρία των ΗΠΑ, Andrew Young.

Και κάπως έτσι, φτάνουμε στο σήμερα.

Η πανδημία του κορονοϊού και τα οικονομικά μέτρα ενίσχυσης του πληθυσμού που υιοθετούν οι κυβερνήσεις, φέρνουν ξανά το Β.Ε.Ε. στο προσκήνιο και τα διλήμματα για την εφαρμογή του είναι πλέον πιο έντονα από ποτέ.

Τα κύρια χαρακτηριστικά του Β.Ε.Ε. και οι παραλλαγές του

Τα πέντε (5) χαρακτηριστικά του Β.Ε.Ε. είναι: (i) η περιοδικότητα (καταβάλλεται σε τακτά χρονικά διαστήματα και όχι ως εφάπαξ επιχορήγηση), (ii) η πληρωμή σε μετρητά και όχι σε είδος (ο πολίτης αποφασίζει σε τι δαπανά), (iii) η πληρωμή κατά άτομο και όχι κατά οικογένεια ή νοικοκυριό, (iv) η καθολικότητα (το παίρνουν όλοι ανεξαρτήτως εισοδηματικών κριτηρίων) και (v) η άνευ όρων είσπραξή του (δεν απαιτείται εργασία ή προθυμία για εργασία).

Η κεντρική ιδέα του Βασικού Εγγυημένου Εισοδήματος αφορά στο «δικαίωμα στο ελάχιστο» και διέπεται από τις αρχές της ελευθερίας, της ισότητας και της αξιοπρέπειας όλων των πολιτών σε μια κοινωνία. Ανεξάρτητα από τις πολιτικές τους πεποιθήσεις, οι υπερασπιστές του Β.Ε.Ε. αποδέχονται ότι η οικονομική πολιτική μιας χώρας οφείλει να προσφέρει τα βασικά αγαθά διαβίωσης σε όλους τους ανθρώπους και επιθυμούν να μεγιστοποιήσουν την κοινωνική ευημερία (4)

Μία ευρέως διαδεδομένη και εφαρμοσμένη παραλλαγή του Β.Ε.Ε. σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες είναι το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα (Minimum Income Guarantee), είτε ως δίχτυ κοινωνικής ασφάλειας, είτε ως μέσο για την παροχή κοινωνικής πρόνοιας. Είναι σημαντικό να διαχωρίσουμε τις δύο έννοιες.
Η φιλοσοφία του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (Ε.Ε.Ε.) είναι εντελώς διαφορετική από αυτήν του Β.Ε.Ε.. Καταρχάς, το Ε.Ε.Ε. δεν χορηγείται αυτόματα αλλά έπειτα από αίτηση του δικαιούχου. Δεύτερον, συχνά θα δούμε το Ε.Ε.Ε. να συνδέεται με την εργασία και την αναζήτησή της. Τρίτον, το Ε.Ε.Ε. δεν είναι ατομικό δικαίωμα αλλά συνδέεται με την οικογένεια, ενώ δεν έχει καθολικό χαρακτήρα και καταβάλλεται με βάση τους πόρους των δικαιούχων.

Το Β.Ε.Ε. αποτελεί έννοια-ομπρέλα που αγκαλιάζει άλλα υβριδικού χαρακτήρα Β.Ε.Ε. Στην ευρύτερη φιλοσοφία του Β.Ε.Ε., για παράδειγμα, εντάσσεται και ο αρνητικός φόρος εισοδήματος, ο οποίος έχει προϋποθέσεις για την καταβολή του, καθώς κάτω από ένα ορισμένο εισοδηματικό επίπεδο, ο δικαιούχος δεν φορολογείται, αλλά ενισχύεται. Παραλλαγή του αρνητικού φόρου εισοδήματος στη βάση κοινωνικών κριτηρίων είναι ο πιστωτικός φόρος εισοδήματος (earned-income tax credit). Μία ακόμη σκέψη στο ίδιο πλαίσιο είναι αυτή του μη περιοριστικού βασικού εισοδήματος (unconditional basic income), σε σύνδεση με την κοινωνική προσφορά του ατόμου που το λαμβάνει (εθελοντισμός, κοινοτική εργασία κτλ.).

Μία άλλη περίπτωση είναι αυτή του συμμετοχικού εισοδήματος (Participation Income), η οποία εισάγεται για πρώτη φορά από τον Tony Atkinson την δεκαετία του ’90, ως ένας συμβιβασμός μεταξύ της φιλοσοφίας του Β.Ε.Ε. και της νεοφιλελεύθερης προσέγγισης που συνδέει το εισόδημα με την εργασία. Ο Robert Goodin το αναπτύσσει ως κάτι ενδιάμεσο μιας παραγωγικής ουτοπίας «ευημερίας χωρίς εργασία»,  και μίας νεοφιλελεύθερης δυστοπίας «εργασία, όχι ευημερία». Ο Tony Fitzpatrick το αποτυπώνει ως μία μετα-απασχόληση που καλλιεργεί πολλαπλές μορφές πολύτιμης δραστηριότητας, δηλαδή δραστηριότητες όπως η φροντίδα του περιβάλλοντος που δεν μπορεί να αποτιμηθεί οικονομικά. Ο Fitzpatrick προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ χρόνου, εργασίας και εισοδήματος και στοχεύει να διευρύνει το φάσμα των δραστηριοτήτων και των εισφορών που αναγνωρίζονται ως κοινωνικά χρήσιμες, παρέχοντας ταυτόχρονα μεγαλύτερη χρονική αυτονομία για τα άτομα να προσαρμόσουν τις δράσεις στον χρόνο.

Το συμμετοχικό εισόδημα ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της αμοιβαιότητας του John Rawls και τη συμμετοχή του πολίτη σε κοινωνικές δράσεις με προϋποθέσεις αλληλεγγύης, συνεργασίας και σεβασμού. Η συμμετοχή στην εκπαίδευση, τη φροντίδα, διάφορες μορφές εθελοντικής εργασίας που δεν καλύπτονται από την αγορά αλλά και η πολιτική ενεργοποίηση, βοηθούν τους πολίτες να συνδυάσουν απασχόληση, κοινωνική δραστηριότητα, και τρόπους πολιτικής συμμετοχής. Αν διαφυλάξουμε οποιαδήποτε πατερναλιστική προσέγγιση και αποσυνδέσουμε τις δράσεις από την εμπορευματοποίησή τους, σε συνδυασμό με την ενίσχυση των καθολικών βασικών υπηρεσιών (UBS), το συμμετοχικό εισόδημα φαντάζει μία καλή εναλλακτική στο πλαίσιο που συζητάμε (5).

Αξίζει στο σημείο αυτό να ανοίξουμε μια παρένθεση για να εισάγουμε μια συγγενή έννοια. Οι Καθολικές Βασικές Υπηρεσίες (Universal Basic Services) είναι ένα μοντέλο που συζητείται έντονα τα τελευταία χρόνια, με ανταγωνιστικά χαρακτηριστικά έναντι του Β.Ε.Ε., ως μία πιο οικονομική και αποτελεσματική εκδοχή αντιμετώπισης της φτώχειας. Η θεώρησή του βασίζεται στην παροχή όλων εκείνων των οφελών που βασίζονται σε ένα βασικό εισόδημα υπό τη μορφή υπηρεσιών, διασφαλίζοντας έτσι την ανεξαρτησία, την ασφάλεια και την αυτονομία του πολίτη. Το μοντέλο αυτό αποτελεί το βιώσιμο μέλλον του κράτους-πρόνοιας και θεωρεί ότι η ευημερία δεν επιτυγχάνεται με τη διανομή χρημάτων, αλλά μέσω της διαθεσιμότητας καθολικών υπηρεσιών.

Οι Καθολικές Βασικές Υπηρεσίες ορίζουν τις βασικές υπηρεσίες ως τις εξής επτά (7):

1)Στέγαση
2)Διατροφή
3)Υγεία και κοινωνική μέριμνα
4)Εκπαίδευση
5)Μεταφορά (δωρεάν τοπικές μεταφορές)
6)Πρόσβαση στην πληροφορία (κινητό τηλέφωνο, internet)
7)Νομιμότητα και δημοκρατία

Σε αντίθεση με το Β.Ε.Ε., οι Καθολικές Βασικές Υπηρεσίες έχουν πατερναλιστική προσέγγιση, καθώς επιλέγουν τι χρειάζονται οι άνθρωποι και φροντίζουν να το έχουν. Η περισσότερη ελευθερία στις επιλογές που προσφέρει το Β.Ε.Ε. δρα ενδυναμωτικά στον πολίτη και του δίνει την αυτοπεποίθηση που χρειάζεται να βγει από την παγίδα της φτώχειας.

Πιλοτικές Εφαρμογές Διάφορων  Μοντέλων του Β.Ε.Ε.

Όπως είναι λογικό, μια ιδέα που εκκινεί από τα βάθη των αιώνων έχει τις δικές της πιλοτικές εφαρμογές. Μερικές από αυτές γνωρίσαμε κατά την ιστορική αναδρομή που προηγήθηκε. Αξίζει, λοιπόν, σε αυτό το σημείο να εστιάσουμε σε πιο σύγχρονα πειράματα του Β.Ε.Ε.

Ήδη από την δεκαετία του ‘70, αναπτύσσονται οι πρώτες πειραματικές επιλογές καθιέρωσης ενός βασικού εισοδήματος. Το 1976 η πολιτεία της Αλάσκα, ιδρύει το Alaska Permanent Fund, με πόρους από τα δικαιώματα της πετρελαϊκής βιομηχανίας. Από το 1982 έως και σήμερα, το Ταμείο αποδίδει ετήσιο μέρισμα σε κάθε κάτοικο της πολιτείας, που κάποιες φορές έφτασε και τα 2.000 δολάρια. Θεωρείται ίσως το πιο δημοφιλές πρόγραμμα στην ιστορία των ΗΠΑ, και οι μελέτες έδειξαν ότι όχι μόνο δεν μειώνει, αλλά αυξάνει την απασχόληση. Σε ποσοστό 84% οι πολίτες της Αλάσκα, έχουν αρνηθεί στην Κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει τα χρήματα του Ταμείου για άλλες δραστηριότητες.

Σε αρκετές αναπτυσσόμενες χώρες εξελίχθηκαν η συνεχίζονται πιλοτικές εφαρμογές του Β.Ε.Ε. Η μεγαλύτερη στην Κένυα αφορά 21.000 κατοίκους για μια περίοδο 12 ετών. Επίσης στην Ναμίμπια, αλλά και στο Madya Pradesh της Ινδίας σε 6.000 άτομα. Με βάση την τελευταία εμπειρία τα δύο μεγαλύτερα Ινδικά πολιτικά κόμματα συμπεριέλαβαν στα προγράμματά τους το βασικό εισόδημα, ως κεντρική επιδίωξη.

Στην Βόρεια Καρολίνα η κοινότητα των γηγενών Αμερικανών Ινδιάνων, διαθέτει τα έσοδα από την λειτουργία του τοπικού καζίνο, σε όλα τα μέλη της, διαπιστώνοντας μεγάλη βελτίωση στις σχολικές επιδόσεις των παιδιών, και κατακόρυφη μείωση της εγκληματικότητας. Σε πολλούς δήμους των ΗΠΑ όπως στο Όκλαντ και στο Στόκτον της Καλιφόρνια τρέχουν πιλοτικά προγράμματα, ενώ πρόσφατα μεγάλες πόλεις όπως το Σικάγο και το Νιούαρκ ανακοίνωσαν ανάλογες πρωτοβουλίες. Ενθαρρυντικές ήταν οι ενδείξεις και στο Οντάριο του Καναδά, από το 2017 έως το 2019, πριν η νέα τοπική  δεξιά κυβέρνηση ακυρώσει το πρόγραμμα που περιελάμβανε ετήσιο εισόδημα 17.000 δολαρίων σε 4.000 άτομα. Και εδώ, κόντρα στις εκτιμήσεις, παρατηρήθηκε αύξηση της απασχόλησης, ενώ το 88% δήλωσε λιγότερο stress, και βελτίωση των οικογενειακών σχέσεων.

Το πιο πρόσφατο πείραμα έγινε στην Φινλανδία και αφορούσε 2.000 ανέργους που για δύο χρόνια, λάμβαναν χωρίς προϋποθέσεις και ανεξαρτήτως ευρέσεως εργασίας, το ποσό των 560 ευρώ  μηνιαίως. Η σύγκριση τους με τους υπόλοιπους δικαιούχους του επιδόματος ανεργίας, έδειξε μεγαλύτερη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, ιδιαίτερα για τους μετανάστες και τους οικογενειάρχες αλλά και τους κατοίκους των πιο απομονωμένων περιοχών. Ακόμα πιο θεαματικά ήταν τα θετικά αποτελέσματα στην ψυχολογική κατάσταση, στην αποφυγή του κοινωνικού «στιγματισμού», στην αίσθηση ασφάλειας, και στα κίνητρα για απασχόληση, συμμετοχή και εκπαίδευση. Η εφαρμογή θα συνεχιστεί και θα επεκταθεί και τα επόμενα χρόνια, ενώ ήδη σχεδόν οι μισοί Φινλανδοί υποστηρίζουν την καθολική θέσπιση του Βασικού Εγγυημένου Εισοδήματος.

Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα
Χωρίς να απαιτείται «Σοφία Σολομώντα», θεωρώ βέβαιο πως ο αναγνώστης γνώριζε, πριν καν ξεκινήσει να διαβάζει αυτές τις γραμμές, το μεγαλύτερο αντί-λογο στο Β.Ε.Ε. Η πρώτη φράση που έρχεται στο μυαλό του συγγραφέα είναι εκείνη της ταινίας Jerry Maguire, όταν ο αθλητής Cuba Gooding Jr ζητάει από τον ατζέντη του Tom Cruise να «του δείξει τα λεφτά» (show me the money).

Οι υπέρμαχοι του Β.Ε.Ε. γνωρίζουν ότι το κόστος είναι κατά πολύ υψηλότερο του σημερινού κράτους-πρόνοιας και η εφαρμογή του προϋποθέτει αύξηση της φορολογίας, περικοπή επιδομάτων και δαπανών, αλλά και αλλαγή προτεραιοτήτων για το κράτος. Η καθολική προσέγγιση θα πρέπει να συνδυάζεται με ένα προοδευτικό φορολογικό σύστημα που θα παίρνει ακόμη περισσότερα από τους έχοντες και θα τα αναδιανέμει προς όφελος της κοινωνικής συνοχής. Επιπλέον, απαιτείται περισσότερη διαφάνεια, λιγότερη φοροδιαφυγή/φοροαποφυγή και καταπολέμηση του μαύρου χρήματος, ούτως ώστε να αξιοποιούνται στο έπακρο όλοι οι ωφέλιμοι πόροι, κάτι που συνεπάγεται περισσότερες ηλεκτρονικές συναλλαγές.

Όμως, η αντιμετώπιση της φτώχειας δεν εστιάζεται μόνο σε μαθηματικές λύσεις. Η καταπολέμησή της είναι επένδυση για τις ανθρώπινες κοινωνίες και ένα καθολικό επίδομα θα είχε ευεργετικές συνέπειες στην ανάπτυξη, στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν, σε κλάδους της οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας, στην επιχειρηματικότητα, στην ψυχολογία των πολιτών αλλά και στην ενδυνάμωση και επανένταξή τους στο κοινωνικό σύνολο (6).

Προσέξτε όμως. Χωρίς να μειώνουμε τον παράγοντα της οικονομικής υλοποίησης, για εμάς, το ερώτημα για το αν το Β.Ε.Ε. είναι καλή ιδέα δεν είναι πρωτίστως οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό. Θα πρέπει, δηλαδή, εν αρχή να αποφασίσουμε αν συμβάλλει ουσιαστικά στην καταπολέμηση της φτώχειας και πεπεισμένοι πια ότι είναι αντίδοτο, να το εντάξουμε στο δημόσιο διάλογο ως μία πραγματική εναλλακτική. Πηγές χρηματοδότησης θα μπορούσαν να είναι η γενική φορολογία, ο φόρος ρύπανσης, η φορολόγηση χρηματιστηριακών συναλλαγών, η χρηματοδότηση από έσοδα από φυσικές πηγές (πετρέλαιο κλπ). Οι βασικοί μηχανισμοί χρηματοδότησης είναι επί της αρχής τρεις (3): i) μείωση δαπανών, ii) αύξηση του προοδευτικού φόρου εισοδήματος και iii) δημιουργία νέων φόρων. Θα μπορούσαμε ακόμη να πειραματιστούμε αρχικά σε περιορισμένες γεωγραφικές ενότητες ή ηλικιακές ομάδες (επένδυση στους νέους ) και να επεκτείνουμε το Β.Ε.Ε. ανάλογα με τα αποτελέσματα και τις οικονομικές δυνατότητες.

Πέραν το οικονομικού, ένα δεύτερο σημείο τριβής για την εφαρμογή του Β.Ε.Ε. σχετίζεται με τη μείωση των  κινήτρων απασχόλησης και της εργασιακής προσπάθειας. Σύμφωνα με τους επικριτές του Β.Ε.Ε., η χορήγηση ενός χρηματικού ποσού χωρίς προϋποθέσεις θα δημιουργούσε έναν φαύλο κύκλο περαιτέρω μείωσης των φορολογικών εσόδων και αδυναμίας χρηματοδότησης.
Ορθώς ο Μάνος Ματσαγγάνης επισημαίνει σε ανάλυσή του (7) ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πραγματικά αν έχουν βάση οι ενστάσεις, διότι όπως είδαμε και παραπάνω, με εξαίρεση την πολιτεία της Αλάσκα και μία φυλή ινδιάνων της Β. Καρολίνα, το βασικό εισόδημα δεν υφίσταται καθολικά σε κάποια άλλη περιοχή ή χώρα.

Μία εξαιρετική ερευνητική ιδέα των Βέλγων ερευνητών, Axel Marx  και Hans Peeters μάς δίνει τροφή για σκέψη. Οι συγγραφείς εξηγούν πώς από τα 66 άτομα που εργάζονταν τη στιγμή που κέρδισαν τον πρώτο λαχνό στο λαχείο "Win for Life" (Σήμερα στο Βέλγιο το "Win for Life" δίνει 2.000 ευρώ το μήνα, εφ’ όρου ζωής), μόνο ένας 44χρονος μηχανικός αυτοκινήτων και μια 45χρονη νοσοκόμα σταμάτησαν να δουλεύουν. Όλοι οι υπόλοιποι συνέχισαν να εργάζονται κανονικά. Κατά συνέπεια, η παροχή ενός σταθερού ποσού τον μήνα δεν αποτελεί αντικίνητρο για την εργασία.  Άλλωστε, η εργασία δεν αποτελεί απλώς ένα συνταγματικό κατοχυρωμένο κοινωνικό δικαίωμα. Αποτελεί άμεση προέκταση της προσωπικότητας του ανθρώπου, τρόπο αυτοπραγμάτωσης και κοινωνικής ενσωμάτωσης. Η ποιοτική εργασία προσφέρει εκείνες τις αναγκαίες εγγυήσεις αξιοπρέπειας και ελευθερίας, το άτομο αισθάνεται ενεργό όχι μόνο οικονομικά, αλλά κοινωνικά και πολιτικά. Η μη εργασία οδηγεί στον κοινωνικό αποκλεισμό και την απομόνωση, φτωχαίνει τις δυνατότητες του ανθρώπου, ενισχύει τα αισθήματα αδικίας και εξάρτησης. Κι αυτή η πτυχή της εργασίας συχνά λησμονείται.

Μία τρίτη πηγή διαφωνίας ανακύπτει μεταξύ των υπερασπιστών του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και των εναλλακτικών του καθώς θέτουν κριτήρια για όσους πραγματικά το χρειάζονται και αυτών του Β.Ε.Ε. που αφορά σε όλους.
Ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ του Β.Ε.Ε. είναι ότι δεν στιγματίζει τον δικαιούχο καθώς αποτελεί δικαίωμα του κάθε πολίτη, εν αντιθέσει με το Ε.Ε.Ε. που δύναται να  στιγματίζει τον φτωχό δικαιούχο, τον αδύναμο, τον περιθωριοποιημένο. Είναι πολλά τα παραδείγματα πολιτών που δεν διεκδικούν το επίδομα ενώ το δικαιούνται, διότι δεν θέλουν να στιγματιστούν.
Ένα πρόσθετο επιχείρημα που εκφράζεται κυρίως από συντηρητικούς οικονομολόγους, είναι ότι το Β.Ε.Ε. μας γλιτώνει από δαπάνες και την ταλαιπωρία των δημοσίων υπαλλήλων κατά τον έλεγχο. Παρουσιάζεται, δηλαδή, ως όπλο κατά της γραφειοκρατίας. Ένα πρόσθετο επιχείρημα σε αυτή την κατεύθυνση αλλά με τελείως διαφορετικά χαρακτηριστικά αφορά στο γεγονός ότι η θέσπιση κριτηρίων αναπόφευκτα προκαλεί σφάλματα, καθώς αποκτάται από πολίτες που δεν το δικαιούνται (απόκρυψη εισοδήματος) ή δεν το αποκτούν πολίτες που το δικαιούνται.

Επιπλέον, η θεσμοθέτηση εισοδηματικών προϋποθέσεων για τη χορήγηση κοινωνικών παροχών δημιουργεί αντικίνητρα, όπως η παγίδα της φτώχειας, καθώς δημιουργείται μία γκρίζα ζώνη μεταξύ των συμπληρωματικών πόρων, εφόσον αυτοί μπορεί να προέρχονται είτε από εργασία είτε χωρίς εργασία. Στην περίπτωση που ο δικαιούχος έχει επιλογή να εργαστεί ή όχι με το ίδιο περίπου ύψος χρημάτων, μπορεί να επιλέξει τη μη εργασία, όχι μονάχα από οκνηρία αλλά ως επιλογή φροντίδας παιδιών ή γονέων, όπως και αξιοποίηση του χρόνου για άλλα ενδιαφέροντα. Εν προκειμένω, το Β.Ε.Ε., το οποίο καταβάλλεται χωρίς προϋποθέσεις, υπερβαίνει τις παγίδες της φτώχειας και δεν θίγει τα κίνητρα για απασχόληση. Με μία φράση, το Βασικό Εγγυημένο Εισόδημα προσφέρει εισόδημα, ελεύθερο από το στίγμα, τις κυρώσεις και τον έλεγχο.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον σημείο τριβής προκύπτει μεταξύ των υπέρμαχων των Καθολικών Βασικών Υπηρεσιών και αυτών του Β.Ε.Ε., καθώς οι πρώτοι φοβούνται ότι ένα σταθερό εισόδημα μπορεί να προσφέρει μια νεοφιλελεύθερη δικαιολογία για την υποχρηματοδότηση των δημόσιων υπηρεσιών ή ακόμη και την αντικατάσταση τους. Εδώ, απαιτείται ένα νέο σημείο ισορροπίας, καθώς το Β.Ε.Ε. δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποβαθμίσει βασικές υπηρεσίες όπως αυτές της υγείας, της πρόνοιας και της εκπαίδευσης. Ζητούμενο, προφανώς, είναι να βρεθεί η χρυσή τομή που θα διασφαλίζει το εισόδημα αλλά και τις απαιτούμενες υπηρεσίας που θα προάγουν την ισότητα, την ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Επιφυλακτικά ως προς το Β.Ε.Ε. εμφανίζονται τα φεμινιστικά κινήματα, καθότι θεωρούν ότι θα μπορούσε να δράσει ως ανασταλτικός παράγοντας της περαιτέρω ισότητας των δύο φύλων, αποτελώντας επιχείρημα υπέρ της παραμονής της γυναίκας στο σπίτι για τη φύλαξη των παιδιών. Ακόμη, στο σημερινό πολιτικό περιβάλλον είναι δύσκολο να αφαιρέσουμε το ζήτημα της διεθνούς μετανάστευσης, καθώς τα οποιαδήποτε κριτήρια λήψης του αντίστοιχου εισοδήματος, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διακρίσεις και αποκλεισμούς.

Γιατί κάποιοι πιστεύουν ότι το χρειαζόμαστε;

-Παρέχει μία οικονομική βάση για ανάπτυξη
-Επιτρέπει την ευελιξία στην αγορά εργασία χωρίς μείωση του εισοδήματος
-Δίνει περισσότερες επιλογές στη διαχείριση του χρόνου
-Διευκολύνει την έναρξη νέων επιχειρήσεων ή την αυτοαπασχόληση
-Ενδυναμώνει την ατομική ελευθερία, τη δημιουργία, την εθελοντική δραστηριότητα
-Υποστηρίζει ένα διάλειμμα σταδιοδρομίας
-Δημιουργεί συνθήκες κοινωνικής συνοχής
-Απαλλάσσει από τον στιγματισμό
-Δημιουργεί μια πιο ρευστή εναλλαγή μεταξύ της απασχόλησης, της κατάρτισης και της οικογένειας
-Μειώνει την παγίδα της φτώχειας για τις οικογένειες με χαμηλό εισόδημα
-Δίνει τη δυνατότητα μη βεβιασμένης επιλογής και αναζήτησης καλύτερης θέσης εργασίας
-Είναι απλό και κατανοητό
-Δεν είναι επιρρεπές στην απάτη

Είναι εφικτό ή πρόκειται για μία ουτοπία;

Αν υποθέσουμε ότι, εφόσον υπάρχουν τα χρήματα, το Βασικό Εγγυημένο Εισόδημα αποτελεί μία βέλτιστη λύση για την αντιμετώπιση της φτώχειας, τότε απομένει να πάρουμε χαρτί και μολύβι και να κάνουμε τις πράξεις. Είναι προφανές ότι ο τρόπος χρηματοδότησης και ένταξης ενός νέου εργαλείου κοινωνικής πολιτικής μια τέτοιας έκτασης στον προϋπολογισμό μιας χώρας είναι εξαιρετικά. Μάλιστα, τούτο γίνεται ακόμη δυσκολότερο σε αναπτυσσόμενες χώρες αλλά και χώρες με υψηλό χρέος.

Ένα βασικός αντίλογος θα ήταν γιατί να μην αυξήσουμε για παράδειγμα το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, το πρόγραμμα για την Υγεία ή την Παιδεία ή την Δια βίου Μάθηση  ή την προστασία του περιβάλλοντος; Τι θέλουμε; Επιδόματα ή θέσεις εργασίας;

Μία σκέψη εφαρμογής θα ήταν η μερική κατανομή του, με γεωγραφικά, ηλικιακά ή άλλα κριτήρια.

Αξίζει όμως να σκεφτούμε με τόλμη (thinκ big). H πρόταση θα μπορούσε να είναι ευρωπαϊκή, στο πλαίσιο της θεσμοθέτησης του Βασικού Ευρωπαϊκού Εισοδήματος. Και τούτο διότι έχουμε να αντιμετωπίσουμε τη ραγδαία πτώση των χαμηλών εισοδημάτων και την μεσαίας τάξης συνολικά. Σκοπός του θα πρέπει να είναι η συνέχιση στις τρέχουσες συνθήκες της λειτουργίας των νοικοκυριών ως οικονομικών μονάδων και η άμβλυνση της οικονομικής αβεβαιότητας που τα χαρακτηρίζει σήμερα. Η φτωχοποίηση μεγάλου μέρους πληθυσμού είναι το δεύτερο σημαντικό σύμπτωμα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε μέσα από μια τέτοια οριζόντια πολιτική.

Αυτό που αναζητούμε δεν είναι η ΕΕ. να καλύψει όλο το ποσό ενός Β.Ε.Ε. αλλά ένα μέρος αυτού. Πηγές χρηματοδότησης θα μπορούσαν να είναι η φορολόγηση των χρηματοοικονομικών συναλλαγών όπως και η φορολόγηση των πλέον ρυπογόνων οικονομικών δραστηριοτήτων. Κάθε χώρα θα μπορούσε να συνεισφέρει ή να εκχωρεί τα έσοδα αυτά σε ένα κοινό κοινοτικό ταμείο το οποίο θα αναδιανείμει ανά χώρα με βάση μια δικλείδα συμμετοχής.

Στο Χ ποσό που θα επιστρέφεται οριζόντια από το ταμείο και προς κάθε χώρα, θα προστίθεται ένα συμπληρωματικό ποσό από την ίδια τη χώρα, πιθανώς με κάποιο αλγόριθμο (ένα ποσοστό επί του βασικού μισθού) και έτσι ο πολίτης θα λαμβάνει το Βασικό Εγγυημένο Εισόδημα.

Η άσκηση που κάνουμε δεν είναι πανάκεια, αλλά γίνεται για να αποδείξουμε ότι όλα είναι εφικτά, αρκεί να υπάρχουν οι πραγματικές προθέσεις.  Η πρόταση αυτή έχει ακόμη ένα σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς ενδυναμώνει τις σχέσεις του πολίτη με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο πολίτης στηρίζεται από την ΕΕ. με την ιδιότητά του ως πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σίγουρα αποδυναμώνονται τα αντιευρωπαϊκά εθνικιστικά ρεύματα που αντλούν συμμετοχή από τα φτωχά και περιθωριοποιημένα στρώματα. Άρα, με αυτό τον τρόπο θωρακίζουμε και ενισχύουμε με δημοκρατικά χαρακτηριστικά το μέλλον της ενωμένης Ευρώπης.

Συνοψίζοντας
Είναι δύσκολο να βρει κανείς λύση σε αυτήν την εξίσωση και να πει με βεβαιότητα αν το Β.Ε.Ε. είναι η λύση στο πρόβλημα της ανισότητας. Υπάρχουν όμως μερικά πράγματα που μπορούμε να υποστηρίξουμε με βεβαιότητα. Τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και ασφάλισης είναι ηθικά συστήματα. Δημιουργήθηκαν για να ενσαρκώσουν ηθικές αξίες: Ισότητα, Ελευθερία, δικαίωμα σε αξιοπρεπή ζωή. Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα σε ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Δικαίωμα να του παρέχεται τροφή, στέγη, ενδυμασία. Δικαίωμα που πηγάζει από την ιδιότητα του πολίτη.
Ο φτωχός πολίτης δεν είναι ελεύθερος πολίτης κι ο μη ελεύθερος πολίτης δεν είναι πολίτης. Η χώρα, κάθε χώρα, χρειάζεται πολίτες. Ένα νέο κοινωνικό κράτος με χειραφετημένους πολίτες συνιστά ζητούμενο για τον προοδευτισμό στον 21ο αιώνα.

Έχουμε μπροστά μας δύο δρόμους: Είτε να περιμένουμε το μοιραίο και να δράσουμε εκ των υστέρων, είτε να δράσουμε προληπτικά και να αμβλύνουμε τις συνέπειες της επερχόμενης οικονομικής κρίσης που προκύπτει από τον οικονομικό μετασχηματισμό που φέρει η νέα εποχή. Αν κάτι μας έμαθε η πανδημία είναι η αναγκαιότητα επένδυσης στο κράτος πρόληψης. Δηλαδή σε ένα κράτος που δημιουργεί εκ των προτέρων ένα πλέγμα προστασίας για τους πλέον αδύναμους.

Είναι επιτακτική ανάγκη να δημιουργήσουμε αυτό το πλέγμα προστασίας, όχι μόνο σε χρήμα, αλλά και σε θεσμούς. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν το Βασικό Εγγυημένο Εισόδημα είναι ένας θεσμός που θα διασφαλίσει να μη μείνει κανείς πίσω. Ούτε βεβαίως είναι πανάκεια. Παραμένει όμως μία επιλογή. Σε συνδυασμό με το σύστημα κοινωνικής φροντίδας στους ηλικιωμένους, τους απόρους, τα άτομα με αναπηρία. Όπως και το σύστημα της κοινωνικής κατοικίας και καταπολέμησης της αστεγίας, η προστασία της παιδικής ηλικίας και της μητρότητας. Πρώτιστος στόχος μας θα πρέπει να είναι η άμβλυνση των συνεπειών της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού.
Ίσως έχει έρθει η ώρα να ανοίξουμε τις μεγάλες συζητήσεις που αναβάλλουμε εδώ και καιρό.

Ψάχναμε τρόπο να κλείσουμε αυτό το άρθρο, μέχρι που θυμηθήκαμε τη φράση αυτή του Martin Luther King. Φτάνουμε, λοιπόν, στο τέλος του τρίτου κεφαλαίου μας, ευελπιστώντας να αποτελέσει την αρχή μια ώριμης και ελεύθερης από στεγανά συζήτησης που τελικό στόχο θα έχει να κάνει τις ζωές μας ομορφότερες:

«Είμαι πεπεισμένος ότι η απλούστερη λύση απέναντι στην φτώχεια είναι να την καταργήσουμε ευθέως μέσω ενός τώρα ευρύτατα συζητούμενου μέτρου: το εγγυημένο εισόδημα. Μία σειρά από θετικές ψυχολογικές αλλαγές αναπόφευκτα θα απορρέουν από την εκτεταμένη οικονομική ασφάλεια. Η αξιοπρέπεια του ατόμου θα ανθήσει όταν οι αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του βρίσκονται στα χέρια του, όταν έχει την ασφάλεια ότι το εισόδημά του θα είναι σταθερό και σίγουρο, και όταν γνωρίζει ότι έχει τα μέσα να αναζητήσει την αυτοβελτίωσή του».

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1) Guy Standing The Roots of Basic Income [https://www.rentabasicauniversal.es/wp-content/uploads/2018/09/Basic-Income_-And-How-We-Can-Ma-Guy-Standing.pdf]

(2) Philippe Van Parijs [https://uclouvain.be/en/node/7566]
(3) Μπάμπης Μιχάλης [https://www.efsyn.gr/themata/thema-tis-efsyn/245710_oikoymeniko-basiko-eisodima-ehei-istoria-500-eton]
(4) Μελέτη ΙΝΕ-ΓΣΕΕ [https://ineobservatory.gr/wp-content/uploads/2014/08/meleti9.pdf]
(5) Murphy-McGann[https://www.socialeurope.eu/reconfiguring-welfare-in-an-eco-social-state-participation-income-and-universal-services

(6) Θοδωρής Γεωργακόπουλος [https://www.kathimerini.gr/1079566/opinion/epikairothta/politikh/ena-eniaio-vasiko-eisodhma-gia-oloys]
(7) Μάνος Ματσαγγάνης [https://www.dianeosis.org/2020/05/ena-vasiko-eisodima-gia-olous/]

*φωτογραφία άρθρου από Ishant Mishra on Unsplash

*******

Αφήστε το σχόλιό σας:

Stefanos Parastatidis

Γιατρός, blogger με ενδιαφέρον για την πολιτική και με τελικό στόχο οι στόχοι μου να μη μείνουν μόνο δικοί μου.

Great! You've successfully subscribed.
Great! Next, complete checkout for full access.
Welcome back! You've successfully signed in.
Success! Your account is fully activated, you now have access to all content.